ਅੰਦਰ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਹੈ

ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵੱਜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੌਂ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਫ਼ੋਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਬੱਤੀ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: «ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਭਰਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?» ਤੁਸੀਂ ਪਾਸਾ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਤ ਉਹ ਫਿਰ ਆਵੇਗਾ।

ਦਿਨੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, «ਹੋਰ ਸੁਣਾਓ, ਸਭ ਠੀਕ?» ਤੁਸੀਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, «ਹਾਂ ਜੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ।» ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਜਵਾਬ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ, ਕਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ, ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਦੀ ਕਹੀ ਉਹ ਗੱਲ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਕੂਨ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਲੱਗਿਆ, ਕੋਠੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਬੱਚੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸੈੱਟ ਹੋ ਜਾਣ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਈ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਮੁੜ ਆਈ। ਤਾਂ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਜੇ ਸਕੂਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਟਿਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?

ਇਸੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਨ ਬਾਹਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਭਿਆਸ ਵੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਅੱਜ ਦੀ ਸੌਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਅਧਿਆਇ, ਦਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੀ ਇਹੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ: «ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ॥»

ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਾਲਾਤ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਲਮ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ।